Veranderd straatbeeld

de straat in de 20ste eeuw

Titel: Veranderd straatbeeld
Auteur: Wouter van Riemsdijk
ISBN: 90 5994 069 5
Uitgeverij: Aprilis B.V. ©2006 - www.aprilis.nl
Omvang: 108 pagina’s, 22 x 22 cm, gebonden
Illustraties: 145 foto’s in zwart-wit
Prijs: € 18,50


Een boek wat ik in een adem heb uitgelezen is de nieuwste uitgave van Aprilis: Veranderd straatbeeld.
Als er iets is veranderd in de twintigste eeuw is dat het straatbeeld. De bezoekers van onze site weten dat door bestudering van het openbaar vervoer door de jaren heen, een onderwerp dat op onze site stevig wordt belicht. Jarenlang bepaalden gele en rode autobussen het gezicht van het openbaar vervoer in de grote steden en op het platteland. Maar ineens is het streekgeel zeldzaam geworden, de bussen zijn merendeels groen of blauw. De gele bus slijt zijn nadagen in het verre Oosten of op Cuba.

In mijn jeugd speelde het leven zich af op straat. Er was ook ruimte genoeg, de enkele auto die in onze straat (Meppelweg Den Haag) geparkeerd stond was de Kever van onze huisarts. Verder nog een vrachtauto van de kolenboer Wubben en verderop de groentewagen van Kraayeveld.

Op gezette tijden passeerde een walmende Kromhoutbus in de Haagse kleuren geel/groen. Op de buitenlijnen waren dat de A.E.C.'s.Door het toenemend aantal auto's en parkeermeters werd de jeugd verbannen van de straat. De kolenboer, melkboer, bakker, olieman en scharensliep zijn verdwenen. De zinken vuilnisbak kon de tuin in, de emaille reclameborden werden vervangen door snel slijtende posters en billboarden. De telefooncel werd verwijderd, iedereen schafte een mobieltje aan. De kleine zelfstandige op de hoek werd verdreven door grote winkelketens: Bakker Hus, Steenbeek, Jamin, Gerzon, de Gruyter, Simon de Wit, ze werden vervangen door het Kruidvat, Etos, C1000, Albert Heyn en Dirk van den Broek. Bestaande winkels zoals Kreymborg en de Hema kregen gloednieuwe winkelpanden. Het straatmeubilair werd weggehaald, de peperbus, het herentoilet, de oude brievenbus, de postzegelautomaat, de alarmcel voor politie en brandweer, ze zijn er niet meer.

In vogelvlucht wordt een aantal van de belangrijkste wijzigingen en veranderingen van het straatbeeld in het boekwerk weergegeven. Het boek is vooral een kijkboek en pretendeert nergens volledig te zijn. Zo is er geen ruimte voor pissoirs, bankjes, brandmelders, knipperbollen e.d. Dan zou het boek een te grote omvang hebben gekregen. Wel geeft het boek een duidelijk beeld van de verandering van het straatbeeld in de afgelopen eeuw. Wat een ruimte was er op straat. Dat wordt duidelijk als auteur een dubbele foto plaatst van het Rokin te Amsterdam in 1926 en 1956. Het duizelt je op de tweede foto van auto's, bussen en trams. Ook de Shell pomp waar naast het tanken ook de ramen meteen even worden gezeemd door de pompbediende spreekt zeer tot de verbeelding.

Voor wie een idee wil krijgen wat er door de jaren is verdwenen in Nederland volgt hieronder een foto-collage uit het archief van Ruurd Berendes, dit omdat we natuurlijk geen foto's uit het boek kunnen tonen vanwege copyright. Voor liefhebbers van historie en hoe het vroeger was, een prachtig boek.

Ruurd Berendes Terug naar de startpaginaTerug naar lees- en kijktips

De Gruyter
Ooit bood de winkelketen de Gruyter aan 7000 Nederlanders werk. Met 17 fabrieken in Den Bosch waren er op het hoogtepunt in de jaren 50/60 525 winkels. Na 1965 gaat het bergafwaarts met het levensmiddelenbedrijf. De Gruyter is bekend geworden met het 'snoepje van de week'. Met iedere week bij de kassa voor de kinderen voor 10 cent een leuke verrassing. Foto: De Gruyter in Hoorn

Snoepje
Een foto van het zakje waar het speeltje in werd verpakt.
  verpakkingen
Veel van de originele verpakkingen van de Gruyter zijn bewaard gebleven en worden tegenwoordig voor grif geld verkocht op rommelmarkten en antiekbeurzen.

De keten de Gruyter werd in 1970 overgenomen door SHV. Langzamerhand ging het bergafwaarts met het bedrijf en in 1978 sloot het laatste filiaal de deuren.

Keuken  

Verpakkingen
De jaren ' 60 en '70 geven een veelheid aan verpakkingen te zien. Koffie- en beschuitbussen zijn een geliefd verzamelobject.

Foto links: keuken uit de jaren ' 60.

 

Het boek van Wouter van Riemsdijk laat zien wat er allemaal verdwenen is uit het straatbeeld. We geven een paar voorbeelden met foto's gemaakt door Ruurd Berendes.

Melkboer
Vele jaren kwam de melkboer aan huis. De ijzeren hond, een sleperskar met een bromfietsmotor van Sachs of JLO dreef het voertuig aan. Op de foto melkboer Bosman aan het werk in de Haagse wijk Morgenstond in 1988.

Bakkerskar Ook de bakker verplaatste zich in een motorisch voertuig, meestal van het fabrikaat Spijkstaal zoals deze bakkerskar van de Haagse broodfabriek Hus. Ook deze broodbakker legde het loodje tegen de oprukkende supermarkten. Tarvo en King Corn maakte Hus wereldberoemd! Voor 25 cent kocht je een Parijse bol, een dwarsdoorgesneden beschuitbol gevuld met gele room en een toefje neproom met een geconfijt vruchtje!

Hema
De bedrijven die wel bleven moesten met hun tijd meegaan en de panden up to date houden. We zien hier de sloop van het enorme Hemapand in Rotterdam dat in 1994 tegen de grond ging om plaats te maken voor nieuwbouw in de 'koopgoot'.

Droste   Coca cola
Zijn het tegenwoordig kartonnen of kuntstof borden, vroeger werd gebruik gemaakt van emaille borden van de firma Langcat te Bussum. Ze zijn nu een vermogen waard. Zoals dit Coca Colabord, en een voorloper hiervan, een glasplaat van Droste (zie foto links).

Seven-up
Papieren reclame-uitingen waren ook veel in gebruik, bijvoorbeeld in winkels, zoals dit bord van seven up dat in elke buurtsuper en melkwinkel hing.
  vla
Wie kent nog de vanille- en chocoladevla in flesvorm? Inmiddels vervangen door karton.

Alarmcellen
Met de komst van de mobieltjes verdwenen de telefooncellen maar ook de alarmcellen voor politie en brandweer. Op de Haagse gemeentewerf staan er in 1988 een aantal.

Muurschildering
Ook veel gebruikt waren muurschilderingen zoals hier een van de koffiebrander Kanis en Gunnik in Kampen.

  Reclamezuil
De oude Peperbus, een grote relaiskast met ruimte voor reclameaffiches is nog maar een zeldzaamheid in het Nederlandse straatbeeld.


De oude rode brievenbussen zijn vervangen door strakke exemplaren. Ook de postzegelautomaten en sigarettenautomaten zijn allang verdwenen dankzij diefstal en vandalisme.
  Restauratie
Een kopje koffie aangereikt krijgen door een treinraam was vroeger heel normaal. Inmiddels is zelfs de catering in de trein al wegbezuinigd.