Het openbaarvervoer in Noordoost Friesland

Titel: Het ontstaan van het openbaar vervoer in Noordoost Friesland
Auteurs: Wim Mollema, Jelte Giezen
ISBN: 90522944628
Uitgeverij: Profiel ©2010 - www.profiel.nl
Omvang: 272 pagina's 23x 30cm, ingebonden harde kaft
Illustraties: meer dan 100 foto's waarvan enige tientallen in kleur
Prijs: € 34,50


Al geruime tijd ging in de buswereld het gerucht dat er een boek zou gaan verschijnen over de NOF, het busbedrijf dat in 1938 voortkwam uit een fusie tussen diverse ondernemingen en in 1971 opging in de FRAM. Voordat veel busmaatschappijen overgingen naar de NOF, werd het busvervoer in Friesland verzorgd door veel kleine familiebedrijfjes die elk een paar wagens hadden en allemaal een eigen traject reden. Veel van deze kleine bedrijfjes hadden weinig toekomstperspectief, daarom werd eind 1938 de NOF opgericht voor openbaar vervoer in Noord-Oost Friesland. De NOF was een samenvoeging van de ondernemingen: v.d. Mei en Co, W. Holwerda, Anjum; Woudstra, Oenkerk; Weidenaar, Oosternijkerk; Jelle Jansen, Dokkum en Tadema, Birdaard. In 1971 ging de NOF samen met de NTM te Heerenveen op in de nieuwe autobusonderneming FRAM. Inmiddels is het langverwachte boek verschenen via uitgeverij Profiel.

Veel busliefhebbers zullen zich de uitgaven herinneren op busgebied van Jelte G. Giezen. Hij was een groot kenner op het gebied van de Noordelijke autobusbedrijven. Er kwamen 5 werken van hem uit. Maar er was meer! Helaas bleef publicatie hiervan uit door zijn overlijden. Mevrouw Giezen benaderde oud-buschauffeur bij de Gado, Wilm Mollema om ervoor te zorgen dat het werk van haar man voltooid en gepubliceerd zou worden en daaruit is het nu voorliggende boek ontstaan.


In het eerste deel van het boek leren we de diverse ondernemers kennen die in de Noordelijke provincies actief waren. De concurrentie was groot, bij aanvragen van vergunningen van nieuwe ondernemers waren protesten van bestaande bedrijven niet van de lucht. Het waren meest kleine ondernemingen die slechts een of enkele lijnen bereden. Steeds hogere eisen die werden gesteld aan goed openbaar vervoer en concurrentie leidde regelmatig tot een concentratie van verschillende autobusondernemingen in Noord-Oost Friesland. Zoals vermeld leidde dit in 1938 tot oprichting van de N.V. Noord-Oost Friesche autobusonderneming, gevestigd te Dokkum.

De NOF had de wind niet mee, want in 1940 brak de 2e wereldoorlog uit. Gebrek aan brandstof en banden, uitblijven van nieuw vervangend materieel voor het sterk verouderde wagenpark dat deels was meegenomen door de gefuseerde bedrijven, onderdelengebrek, waren er oorzaak van dat er geen uitbreiding mogelijk was. Kenmerkend hiervoor dat de directie was ondergebracht in een afgedankte tramwagen van de N.T.M.
Na de oorlog kwam de zaak pas echt op gang, nadat de befaamde Bellewagens de ergste nood na de oorlog hadden geledigd. In 1950 werd de nieuwe garage in Kollum opengesteld. Op 12 oktober 1951 gevolgd door een groot gebouwencomplex met werkplaats in Dokkum. De NOF zou het volhouden tot januari 1971, en verloor op dat moment haar zelfstandigheid door een fusie met de NTM te Heerenveen. Als Fram zou het bedrijf worden voortgezet.

Tot 1 januari 1995 zou de Fram bestaan. Samen met het Drentse DVM fuseerde de Fram dat jaar tot Noordnet, een naam die uiteindelijk niet doorging omdat er al een bedrijf in Drachten was met die naam. Het werd uiteindelijk Veonn. Op 1 januari 1996 ging Veonn van start en moesten alle bussen worden overgeplakt met de nieuwe Veonn-logo's.
Per 1 juni 1999 was het al weer gedaan met Veonn en gingen NoordNed en Arriva de scepter zwaaien in het Noorden. Ook de komst van Connexxion in het Noorden bleef door de aanbestedingen in het openbaar vervoer niet uit, en ook daarover wordt in het boek melding gemaakt.

Concluderend: Het openbaar vervoer in Noordoost Friesland is een aardig boekwerk geworden, hoewel het meer de vorm van een plakboek dan een geschiedschrijving heeft. Veel ruimte is ingenomen door groepsfoto's van personeelsleden van de verschillende bedrijven. Leuk zijn de vele, tot voorheen bij de meeste hobbyisten onbekende plaatjes van in sloten belande bussen, dit dankzij medewerking van persfotograaf Alex Bouma, en Henk Aartsma die vele archieven van plaatselijke kranten heeft doorgeworsteld. Leuk zijn ook de advertenties die her en der de artikelen illustreren. Minpuntje zijn wat slordigheden in het boek. Zo is de naam Connexxion in het boek op alle mogelijke manieren gespeld. Overigens maakt het boek verder een verzorgde indruk, de lay out is mooi uitgevoerd met duidelijke hoofdstukken en er is een prettig lettertype gebruikt. Omdat het niet echt een boek voor hobbyisten is ontbreken in het boek de wagenparklijsten van de bedrijven. Typerend is wel dat het boek een lijst publiceert van hen die ons ontvielen.
Kortom, een boek dat een leuke aanvulling is op de geschiedschrijving van de bedrijven in Noord-Oost Friesland maar zeker niet compleet is.

Ruurd Berendes Terug naar de startpaginaTerug naar lees- en kijktips